پنجشنبه , آذر ۲ ۱۳۹۶
صفحه اصلی » تاریخ و سیره » درباره تاریخ طبری و نویسنده آن

درباره تاریخ طبری و نویسنده آن

درباره تاریخ طبری و نویسنده آنReviewed by کارشناس دینی on Nov 30Rating: ۵.۰

درباره تاریخ طبری و احوالات نویسنده آن و صحت مطالب این کتاب توضیح دهید.
ابوجعفر محمد بن جریر طبری متوفای ۳۱۰ هـ.ق اهل آمل مازندران است. وی از محدثین، مفسرین و مورخین برجسته اهل سنت است. او علیرغم این که از اهل سنت بوده، طبق هیچکدام از فتاوای مذاهب چهارگانه اهل سنت عمل نمی کرده است و تنها به فتاوای خود عمل می کرده است. او ساکن بغداد بوده و سفرهای علمی به ترکیه و مصر نیز داشته است.
نام کتاب تفسیری او جامع البیان و کتاب تاریخی او، تاریخ الامم و الملوک یا تاریخ الرسل و الملوک است که به اختصار، به آن تاریخ طبری گفته می شود. این کتاب، تاریخ عمومی است، یعنی از اول خلقت شروع می کند و تاریخ انبیاء گذشت را مطرح می کند و در جلدهای بعدی به تاریخ اسلام می رسد و از عصر نبوی به بعد هم دوران خلفا را تا سال ۳۰۸ هـ.ق (یعنی دو سال پیش از وفات) می نویسد. شاخصه بزرگ تاریخ طبری، نقلی بودن آن است، یعنی نقد و بررسی در آن وجود ندارد. به این دلیل که محدث بوده است به سند اهمیت می داده و به شکل مسند و روایی نقل می کرده است که از نقاط قوت تاریخ طبری است.
او پرچمدار تاریخ نقلی است. خودش می گوید اگر چیزی عجیب و غریبی در این کتاب دیدید تعجب نکنید زیرا آن را از گذشتگان گرفته ایم و هیچ راهی برای آگاهی از گذشتگان نداریم جز اخبار مخبران و نقل ناقلان. پانصد سال بعد از طبری، ابن خلدون بیان کرد که عقل هم در نقل راهی دارد و می تواند نقل را مورد نقد و بررسی قرار دهد و او بود که باب نقد تاریخ را باز کرد.
بدلیل اهمیت دادن طبری به حدیث، مشاهده می شود که یک واقعه را چند بار نقل می کند که علتش این است که از چند سند یا طریق نقل می کند و گاهی این نقل ها هم از نظر تفصیل و اختصار و حتی از نظر مضمون با هم متعارض اند.
خصوصیت دیگر تاریخ طبری این است که از برخی راویان ضعیف نقل کرده است؛ خصوصا شخصی بنام سیف بن عمر تمیمی که اهل سنت او را جاعل و دروغگو می دانند ولی طبری از طریق همین فرد، ۵۰ نفر را به عنوان صحابه معرفی می کند که رجال شناسان، این افراد را صحابه نمی دانند و علامه سید مرتضی عسکری نیز در نقد آن کتابی دارند.
برخی موارد مربوط به قتل عثمان از همین طریق نقل شده است. معرفی شخصیت فردی بنام عبدالله بن سبا از همین کتاب شروع شده است. او عبدالله بن سبا را فردی سیاه پوست، یمنی و یهودی متظاهر به اسلام معرفی می کند که مردم را به قتل عثمان تحریک کرد و در سفرهای دوره ای که داشت مردم را علیه او شوراند و همو بود که مردم را به سمت بیعت با علی (ع) کشاند. این گونه است که از چنین فردی یک شخصیت اسطوره ای می سازد.
با توجه به این که طبری نزد اهل سنت جایگاه بسیار مهمی دارد و او را امام المورخین می دانند و در تاریخ نگاری بسیار مورد توجه است، همین افسانه عبد الله بن سبا به مدت ۶۰۰ سال در کتاب های تاریخی بعد از طبری شد که استاد محمد رضا حکیمی در تعلیقه ای که بر کتاب اسلام در ایران نوشته، جدولی آورده و تاریخ هایی که این افسانه از تاریخ طبری نفوذ کرده، آورده است و علامه سید مرتضی عسکری در نقد این مطلب کتابی نوشته است و مرحوم علامه امینی هم متعرض این مساله شده است. بنابراین چنین اشتباهاتی دارد.
در یک نگاه کلی باید گفت که به غیر از اساتید تاریخ اسلام توصیه نمی کنیم از این کتاب استفاده کند؛ زیرا در این کتاب، دروغ و راست مخلوط شده است. پس کسی باید استفاده کند که بتواند به اسناد و محتوای آن ها توجه کند و بر آن مسلط باشد. بنده در تالیفاتم اگر مطلبی را از تاریخ طبری نقل می کنم ابتدا به سند آن نگاه می کنم تا اگر در سندش سیف بن عمر است آن را نقل نکنم. همچنین ترجمه ای که از آقای ابوالقاسم پاینده وجود دارد نیز استفاده نکنند؛ زیرا این کتاب نیز با توجه به این که نقد ندارد همان اشکالات طبری به آن وارد شده است؛ علاوه بر این که برخی از اصطلاحات تاریخ طبری را متوجه نشده است و آن را اشتباه ترجمه کرده است.

[irp]

منبع: مرکز ملی پاسخگویی؛ پاسخ توسط حجت الاسلام والمسلمین مهدی پیشوایی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.