صفحه اصلی » کشکول » راه آشتی با خدا

راه آشتی با خدا

راه آشتی با خداReviewed by کارشناس دینی on Dec 8Rating: ۵.۰
پرسش : براى انس و آشتى با خدا، چه باید کرد؟ چگونه مى‏توانیم در ماه مبارک رمضان، حس دعا و راز و نیاز با خدا بیابیم؟
پاسخ : راه انس با چیزى، برقرارى ارتباط زیاد با آن است و این مطلب از نقطه نظر روان شناختى، امرى مسلّم و غیر قابل انکار است. در این رابطه پرسش‏هایى چند قابل طرح است: چگونه انسان، این «بى نهایت کوچک»، مى‏تواند با آفریدگار هستى – آن «بى‏نهایت بزرگ» رابطه برقرار کند و این پیوند، او را از خاک تا افلاک بالا برد؟ چگونه این «هیچ»، به آن «همه» متصل مى‏شود؟ آیا جز «دعا و نیایش»، راهى براى این پیوند هست؟ دعا چیست؟ شرایط آن کدام است؟ استجابت دعا یعنى چه؟ پیدا کردن «حال» در دعا چگونه به دست مى‏آید؟ به چه زبانى باید دعا کرد؟ نیایش چه تأثیر روحى و معنوى بر زندگى ما دارد و…؟ مى‏دانیم که دعا، تنها خواندن جملات و الفاظى چند – بى‏حضور دل‏و بى‏کشش روح نیست؛ بلکه خواستن از ژرفاى جان است. اگر دعا از جان سوخته و عطشناک برآید، «اجابت» الهى، آب گوارایى بر عطش سوزان دل سوختگان خواهد بود. باید اجازه داد تا پاى اشک، از جاده دل عبور کند. باید گذاشت وقتى آسمان دل مى‏گیرد، باران اشک جارى شود. باید گذاشت در حالت اضطرار و طلب و درماندگى، عنان سخن به دست دل داده شود تا صمیمانه با خدا حرف بزند و مثل یک کودک، زار بزند، اشک بریزد، با اصرار بخواهد و یقین داشته باشد که این پاى بر زمین کوبیدن و اشک ریختن و التماس کردن، موجب بر آمدن حاجت مى‏شود. «گریه»، سلاح نیایش‏گر و «امید»، سرمایه او است: «ارحم من رأس ماله الرّجاء و سلاحُه البکاء…»{H؛ V}دعاى کمیل.{V. باید کارى کرد تا چشمه «ربّنا»، از دل بجوشد و بر کویر سینه‏هاى سوزان جارى شود و دشت عطشناک جان را سیراب کند. T}حس دعا{T اگر «احساس نیاز» و «ابراز حاجت»، از طرف بنده و «قدرت رفع آن» و «اجابت دعا» از سوى خدا باشد؛ آنچه این دو سو را به هم وصل مى‏کند، «نیایش» است. هر چه انسان فقر و نیاز خویش را بیشتر بشناسد و به قدرت و رحمت الهى آگاه‏تر باشد، حسّ دعا بهتر به دست مى‏آید. احساس بى‏نیازى، طغیان و روى گردانى مى‏آورد. قرآن کریم مى‏فرماید:انسان همین که خود را غنى و بى‏نیاز حس کند، سر به طغیان و گردن‏کشى مى‏گذارد: A}«کَلاَّ إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغى‏، أَنْ رَآهُ اسْتَغْنى‏»{A؛ V}علق (۹۶) آیه ۶.{V. هر چه فقر و نیاز خود را بیشتر حس کند و سررشته کارها را به دست معبود ببیند، کشش به سوى خدا بیشتر خواهد بود. قرآن مى‏فرماید: اى مردم! شما همه نیازمند خداوند هستید و او بى‏نیاز و ستوده است: A}«یا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ»{A؛ V}فاطر (۳۵) آیه ۱۵.{V. نیازمندى و وابستگى انسان به خدا کافى نیست؛ بلکه درک این دو، برانگیزاننده آن «حس دعا» است. باید حجاب بین بنده و خالق کنار برود. غرور، خودخواهى، تکبّر، بى‏اعتنایى، طلب کارى، قساوت دل، یأس و نومیدى و… همه به نوعى «حجاب» به شمار مى‏رود. بر عکس، حالاتى همچون شکسته دلى، تضرّع، گریه، خشوع، امید، اضطرار، التجا، پناه آوردن، یقین به اجابت، خسته نشدن از طلب، رقّت قلب و… پرده‏ها و حجاب‏ها را کنار مى‏زند. سفارش حضرت پیامبرصلى الله علیه وآله چنین است:آن گاه که رقّت دل حاصل شد، دعا را غنیمت شمارید، که رحمت خداوند است: «اغتنموا الدعاء عند الرقه، فانها رحمه»{H؛ V}بحار الانوار، ج ۹۳ ص ۳۱۳.{V. خدا به کدام دل نزدیک تر است؟ نجواى کدام نیایش گر از بام خانه تا ملکوت خدا بالا مى‏رود؟ P}در کوى ما شکسته دلى مى‏خرند و بس {E}بازار خود فروشى از آن سوى دیگر است‏{P حدیث قدسىِ «انا عند المنکسره قلوبهم»{H؛ V}منیهالمرید، ص ۱۲۳ از تفسیر کشف الاسرار، ج ۱، ص ۱۳۵.{V؛ «من نزد شکسته دلانم»، اشاره به این حقیقت دارد که: P}افتادگى آموز اگر طالب فیضى‏{E}هرگز نخورد آب، زمینى که بلند است‏{P حضرت رسول‏صلى الله علیه وآله هرگاه دعا و نیایش مى‏کرد، مانند شخص محتاجى – که دست نیاز و طلب گشوده و غذا مى‏خواهد دست خود را به آستان خداوند بلند مى‏کرد V}ابن فهد حلّى، عده الداعى، ص ۱۳۹.{V. این حالت نیاز و درماندگى است که رحمت را نازل مى‏کند و نگاه عنایت خدا را به سوى نیایش‏گر بر مى‏گرداند و «بزرگى»، در همین «فروتنى» و «عزّت» در سایه همین «تواضع» است. «دعا» اقبال بنده به درگاه الهى و «اجابت»، اقبال خداوند به بنده است. اگر مفهوم آن دو در دل جاى گیرد، حالت دعا و نیایش پدید مى‏آید. چه سعادتى بالاتر از اینکه یک «بنده»، مورد عنایت «مولا» قرار گیرد و صدایش را بشنود و خوشش آید و جواب بدهد و گاهى جواب دادن را طولانى کند تا بیشتر صداى نجوا و نیایش بنده را بشنود. پس از تأخیر استجابت، نباید چندان نگران و نا امید شد. گاهى مولا صلاح بنده را بهتر مى‏داند. گاهى هم تأخیر از جهت دیگر است؛ چنان که آمده است: «گاهى خداوند، اجابت دعاى مؤمن را به تأخیر مى‏اندازد؛ چون مشتاق دعاى او است و مى‏فرماید: صدایى است که دوست دارم آن را بشنوم» V}بحارالانوار، ج ۹۷ ص ۲۹۶.{V. شاید هم، دعا از صمیم دل و از روى خلوص نیّت نبوده و شرایط استجابت در آن فراهم نیست. مگر دعا از دل غافل و زبان یاوه‏گو و نیّت آلوده و نیایش‏گر ریاکار، این اندازه اثر دارد که به آسمان رود و به آستان خدا رسد؟! به هر حال، حال را هم باید از خدا خواست که «محوّل الاحوال» است. امام‏على‏علیه السلام مى‏فرماید: خشکیدن اشک از چشم‏ها، نتیجه قساوت دل و آن، نتیجه زیاد شدن گناهان است: «ما جفّت الدموع الا لقسوه القلوب، و ما قست القلوب الا لکثره الذنوب»{H؛ V}همان، ج ۷۰ ص ۳۵۴.{V. P}عصیان و گناه، پرتگاه دل ماست‏{E}مسدود به روى عقل، راه دل ماست‏{P P}خشکیدن اشک گریه از چشمه چشم {E}گویاى سقوط پایگاه دل ماست‏{P V}برگ و بار، ص ۲۸۶.{V T}آداب دعا{T برخى از «آداب دعا» از این قرار است: T}1. مداومت و پیوستگى در دعا؛{T یعنى همیشه، همه جا، در هر حال، غم و شادى، راحتى و رنج، فقر و دارایى، پیرى و جوانى، بیمارى و تندرستى، شدّت و رخا و… باید دعا کرد و به راز و نیاز با معبود پرداخت. T}2. پرهیز از گناه؛{T چرا که گاهى گناهان مانع اجابت دعا مى‏شود: «اللهم اغفرلى الذّنوب التى تحبس الدعا»{H؛ V}دعاى کمیل.{V. T}3. دعاى دسته جمعى و آمین گفتن گروهى از مؤمنان؛{T روایت است که: «هرگاه براى امام باقرعلیه السلام مشکلى پیش مى‏آمد، زنان و کودکان خانواده را جمع مى‏کرد و دعا مى‏کرد و آنان آمین مى‏گفتند». V}کلینى، کافى، ج ۲، ص ۵۲۵.{V T}4. دعا به نام‏هاى نیک خدا و ستایش و حمد و ثنا پیش از دعا؛{T چرا که هر نامى کلید درى از رحمت‏هاى الهى است و هر اسمى خاصیّتى دارد. ستایش الهى، شرط ادب پیش از عرض حاجت است. T}5. بازگو کردن حاجت‏ها و بر شمردن نیازها؛{T هر چند که خداوند داناى همه چیز است و هم نامه نانوشته مى‏خواند و هم اسرار نهفته مى‏داند؛ امّا خود این مطرح کردن، گامى نزدیک به اجابت است. امام صادق‏علیه السلام مى‏فرماید: «خداوند مى‏داند آنچه را که بنده‏اش هنگام دعا مى‏خواهد؛ ولى دوست دارد که نیازها را به درگاه الهى عرضه کند. پس هرگاه دعا مى‏کنى، حاجت‏هایت را یک به یک نام ببر». V}وسائل الشیعه، ج ۴ ص ۱۹۱.{V T}6. اصرار و الحاح و خسته نشدن و پیوسته خواستن؛{T چرا که وقتى درى بسیار کوفته شود، کسى پیدا مى‏شود که در را باز کند. اصرار در دعا، مایه گشوده شدن در رحمت و اجابت الهى است. T}7. داشتن همت بلند و خواستن حاجت‏هاى مهم؛{T خواسته‏ها هر چه متعالى‏تر، با ارزش‏تر و فراگیرتر باشد، بهتر و به استجابت نزدیک‏تر است. خواسته‏ها، تنها مادى و براى رفع مشکلات معیشتى نباشد؛ خواسته‏هاى معنوى و اخروى نیز مد نظر باشد. قرآن کریم مى‏فرماید: آنان که از خدا فقط دنیا مى‏خواهند، در آخرت نصیبى ندارند؛ امّا بعضى هم نیکى دنیا و هم نیکى آخرت و نجات از دوزخ مى‏خواهند:A}«رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَهً وَ فِی الْآخِرَهِ حَسَنَهً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ»{A؛ V}بقره (۲)، آیات ۲۰۰ و ۲۰۱.{V. در دعا پسندیده است از پیشوایان مکتب، بهره جوییم و ادب دعا کردن و داشتن خواسته‏هاى متعالى را از آنان بیاموزیم. دنیاى غنى و فراگیر «خواسته‏هاى متعالى» در دعاهاى معصومین، عالمى زیبا و بى‏پایان است. تنها کافى است به دعاى امام سجادعلیه السلام (دعاى مکارم الاخلاق)؛ V}صحیفه سجادیه، دعاى ۲۰ ؛ مفاتیح الجنان، دعاى مکارم الاخلاق.{V نظر بیفکنیم، تا با گوشه اى از نیازهاى والا و خواسته‏هاى متعالى از زبان آن زینت عابدان آشنا شویم. توجه به این نکته بایسته است که مکان و زمان دعا، در رسیدن به آثار و نتایج مادى و معنوى آن، تأثیرى به سزا دارد و اولیاى الهى، مکان‏ها و اوقاتى را بیان کرده‏اند که دعا در آنها زودتر به اجابت مى‏رسد. در میان اوقاتى که مناسبت بیشترى براى دعا و مناجات با قاضى الحاجات دارد، ماه مبارک رمضان داراى جایگاهى ممتاز است و دعا و نیایش در این ماه، حال و هوایى دیگر و اثرى شگرف دارد. ماه رمضان، تنها بهار قرآن کریم و هنگامه تلاوت کلام روح‏بخش خداوند نیست؛ بلکه فصل شکفتن گل واژه‏هاى دعا و غنچه‏هاى نیایش بر لب‏هاى مشتاقان مؤمن نیز مى‏باشد. روزه‏داران خداجو، در زلال رمضان، دل و جان را مى‏شویند و بر گرد حریم دوست پرواز مى‏کنند و بر شاخسار ذکر و یادِ محبوب و دعا و نجواى با او، آشیان مى‏گیرند. با اشک روان، دشت تفتیده قلبشان را نمناک مى‏سازند و بر درد و زخم دلشان مرهمى مى‏نهند. در این میان، دعاها و مناجات‏هاى امامان معصوم‏علیهم السلام، سوز و نوایى دیگر دارد. حقایق و معارفى که در این ماه عزیز، در قالب دعا از ناى پاک برگزیدگان حق برآمده، از محتوا و ژرفاى خاصى برخوردار است. انس با دعاهاى اهل بیت‏علیهم السلام در ماه رمضان، در بهره‏مندى بیشتر از مهمان خانه الهى و سفره گسترده این ماه، بسى سودمند و پرفایده است. دعاهاى رسیده از برگزیدگان حق در این ماه نورانى، بسیار است… . «الهى! در هندسه وجود، توحید را نقطه پرگارمان ساز، دایره تلاشمان را بر محور نقطه ایمان قرار بده و خطّ زندگى را امتدادى از نقطه‏هاى نیاز بساز. زاویه دیدمان را باز کن تا چشم بگشاییم، به چهره حقیقت و گوش سپاریم، ولى به آهنگ معنویت». V}حسن حسن زاده آملى، الهى نامه، ص ۷۰.{

درباره کارشناس دینی

کارشناس دینی
با سلام بنده بعنوان طلبه و کارشناس دینی سایت اسلام سیتی فعالیت دارم. دوستان اگر سوال یا نظری در مورد مطلب بالا دارید میتوانید نظر و سوالتان را از بخش نظرات، ذیل همان مطلب برای ما ارسال کنید. و ان شاء الله ظرف کمتر از 24 ساعت پاسخ شما ذیل سوالتان در همان صفحه درج خواهد شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.