جمعه , آذر ۳ ۱۳۹۶
صفحه اصلی » احکام شرعی » فلسفه احکام » علت حرام بودن گوشت خوک از نظر قرآن

علت حرام بودن گوشت خوک از نظر قرآن

علت حرام بودن گوشت خوک از نظر قرآنReviewed by کارشناس دینی on Dec 22Rating: ۵.۰

حرام بودن گوشت خوک در قرآن

دلیل و علت حرام بودن گوشت خوک از نظر قرآن چیست؟

در این پست قصد داریم به بررسی علت حرام بودن گوشت خوک و آیاتی که در قرآن بر آن دلالت دارد بپردازیم و همچنین فلسفه و حمکت حرام بودن آن را از نظر علمی بررسی کنیم پس با ما همراه باشید:

حرام بودن گوشت خوک

پاسخ اجمالی:
در احکام شرعی آنچه به طور عام از آن آگاهی داریم، این است که احکام از طرف خداوند فرستاده شده و به وسیله پیامبر یا معصومان بیان شده ، در آن‌ها مصلحت هایی برای انسان‌ها در جهت سعادت و کمال قرار دارد، یا مفاسد واقعی که به خاطر آن ها خداوند نهی کرده است، اگر چه از آن مصالح و مفاسد واقعی آگاهی کامل نداریم، اما این امور به حقیقت سعادت انسان بر می گردد . ضرورتا در مورد صحت جسمانی نیست ، هرچند می تواند در این خصوص هم باشد که مواردی از آن کشف شده و یا به مرور زمان و در اثر پیشرفت علم و دانش بشری کشف خواهد شد.
اما حرمت برخی خوراکی‏ها و نوشیدنی‏ها به طور کلی از جنبه ‏های مختلف قابل بررسی است:
۱- از نظر جسمی و بهداشت فردی:
در این باره اگر چه برخی از میکروب‏ها را با پیشرفت علمی و با ابزارهای مختلف بتوان از بین برد، اما اطمینان خاطر نسبت به نابودی تمامی موارد ضرر رسان مشکل است. چنان که ثابت شده برخی میکروب‏ها مثل میکروبی که در گوشت خوک وجود دارد (انگل تریشین)، پس از حرارت‏رسانی، سپر حرارتی [=هاگ] برای خود ایجاد می‏کنند ، به طوری که تا ۴۰۰ درجه سانتیگراد نیز می‏توانند مقاومت نمایند. (اسرار خوراکی ها ،ص۷۴، به نقل از کتاب اسلام پزشک بی دارو، احمد امین شیرازی، ص۵۲و۵۳.)
بر فرض صحت این ادعا نوع پرورش این حیوان در محیط های سالم نمی تواند مانع وجود این انگل یا از بین رفتن آن شود . البته همه این امور تنها در حد احتمال است . چه بسا اصلا از نگاه شرع مساله ضررهای جسمی یا اموری نظیر احتمال ذکر شده مورد نظر در حکم حرمت استفاده از گوشت این حیوان نباشد .
۲- از نظر روانی و معنوی:
در مورد گوشت خوک، بر فرض که تمامی آلودگی‏های ظاهری آن از بین برود، خوردن گوشت خوک، چه بسا تأثیرات منفی روحی و معنوی داشته باشد. زیرا آن طور که گفته شده است خوک از فضولات و پس‏ مانده‏ها تغذیه می‏کند . میان حیوانات به عنوان حیوان بی‏غیرت! از آن یاد می‏شود که هیچ حمایتی از ماده خود نشان نمی‏دهد. در صورتی که از شتر به عنوان حیوان با حمیت یاد می‏شود، به طوری که نمی‏توان شتر دیگری را در مقابل او کشت . گوسفند حیوان رام و آرامی است. چه بسا به تناسب تغذیه از این گونه حیوانات، آثار روانی و روحی آن نیز به انسان منتقل شود. اگر چه به میزان محدود و ناشناخته باشد. امروزه در علوم تأثیر غذاها بر روح و روان مورد توجه قرار گرفته و مسأله ای ثابت شده است.
در روایات هم به نوعی نظیر همین مسائل روحی و غیر مادی به عنوان دلیل اجتناب از خوک یاد شده است.
اما برای ما آن چه لازم است، تبعیت و تسلیم در برابر این دستورات است، همان گونه که در مورد همه امور شرعی دیگر اصل و مبنا برای ما تسلیم و تعبد و پذیرش محسوب می گردد .

پاسخ تفصیلی:
خوک یکى از حیوانات پستاندار است که در خشکى زندگى می کند. و گوشت و شیر آن مورد استفاده قرار می گیرد، ولى از نظر اسلام این حیوان در لیست غذاهاى ممنوع قرار دارد. خدا در قرآن می فرماید:
«إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَهَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ وَ …»«۱».
«خداوند تنها (گوشت) مردار و خون و گوشت خوک و … حرام کرده است.»

نزول:
همان طورکه در مورد مردار و خون بیان شد، مضمون این آیه در چهار سوره قرآن (انعام- نحل- بقره- مائده) آمده است. که دو بار در مکه و دو بار در مدینه نازل شده است. «۲» علّت تأکید قرآن بر این مطلب همان اهمیّت موضوع و خطرات جسمى و روحى مصرف گوشت خوک و نیز آلودگى جامعه بشرى به آن است به طورى که هنوز در برخى کشورهاى جهان به ویژه اروپا و آمریکا جزء غذاهاى رسمى قرار دارد.

تاریخچه:
استفاده از خوک به عنوان غذا تاریخچه اى چندین هزارساله دارد به طورى که مصرف گوشت خوک در بین یهودیان نیز ممنوع است. و یکى از غذاهاى حرام در شریعت موسى(علیه السلام) است. «۳»
در انجیل حضرت عیسى (علیه السلام) نیز گناهکاران به خوک تشبیه شده اند. «۴» و در ضمن داستانها خوک به عنوان مظهر شیطان معرفى شده است. «۵» با این همه تأکید از طرف أدیان الهى هنوز مصرف این ماده غذائى در برخى نقاط دنیا (با وجود اثبات ضررهاى جسمى و روحى آن) رواج دارد.
در کشورهاى اسلامى در أثر مبارزه جدى اسلام گوشت این حیوان مصرف نمی شود و لذا پیامدهاى بهداشتى آن نیز مشاهده نمی شود. امّا در کشورهاى غربى (اروپا و آمریکا) این ممنوعیت اعمال نمی شود. ولى با این حال بسیارى از مردم از مصرف آن دورى می گزینند.
در برخى کشورها مثل برخى قسمتهاى روسیه در اثر شیوع بیماری هاى وابسته به خوک (کرم ترکین یا ترشین) مصرف گوشت آن را ممنوع اعلام کرده اند. «۶»

احکام:
در شریعت اسلام در مورد خوک چند حکم صادر شده است:
اوّل: خوردن گوشت آن حرام و ممنوع و گناه است. «۷»
دوّم: خوردن شیر خوک حرام است. «۸»
سوّم: خوکى که در خشکى زندگى می کند حیوان نجسى است که پاک نمی شود. «۹»
چهارم: اگر خوک از ظرف، چیز روانى بخورد یا آن را بلیسد ظرف را با آب هفت بار بشویند. «۱۰»
پنجم: خرید وفروش خوک جایز نیست. «۱۱» (چون عین نجس است)

حکمت‏ها و اسرار علمى:
در مورد فلسفه حرمت گوشت و نجاست خوک از دو جهت می توان سخن راند:

اوّل: تأثیرات سوء روانى، معنوى و اخلاقى
برخى از مفسران می نویسند:
«خوک حتى نزد اروپائیان که بیشتر گوشت آن را می خورند سمبل بی غیرتى است. و حیوانى کثیف است. خوک در امور جنسى فوق العاده بی تفاوت و لا ابالى است و علاوه بر تأثیر غذا در روحیات که از نظر علم ثابت است، تأثیر این غذا در خصوص لا ابالی گرى در مسائل جنسى مشهود است.» «۱۲» یکى از نویسندگان می نویسد:
«خوک غیرت ناموسى ندارد (نقطه مقابل خروس است) و دیوثى می کند و جفت خود را در معرض استفاده خوک‏ هاى نر دیگر قرار داده، از این عمل علاوه بر آنکه باک ندارد لذّت هم می برد و این صفات و اخلاق او در گوشتش تأثیراتى دارد. از این جهت اشخاصى که تغذى به آن می کنند همان صفات و اخلاق رذیله را پیدا می کنند. و این در حالى است که غیرت از صفات کمال الهى است و در اسلام بر صفت غیرت تأکید شده است. و غیرت نسبت به دین و ناموس از صفات انبیاء و ائمه طاهرین و مؤمنین است.» «۱۳»

دوّم: ضررهاى بهداشتى:
بیماریهایى که توسط خوک به انسان منتقل می شود به دو دسته تقسیم می شوند:
الف: بیماریهایى که از جمله عوامل ابتلاى به آنها گوشت خوک است:
۱. اسهال خونى: در امعاى خوک انگلهایى به نام بالآنتی دیوم (Coli Balantidum) زندگى می کنند که از أهم منابع انتشار این بیمارى در سرتاسر جهان است.
۲. یرقان عفونى (بیمارى وایل): این بیمارى از طریق آب‏هاى آلوده به ادرار خوک، سگ یا موش به انسان منتقل می شود. امّا منبع ابتلاء به یرقان عفونى از نوع (Romona) فقط خوک است.
۳. انتامیب هیستولتیک (Entameba Hiszdgtica): که انسان را به اسهال آمیبى مبتلا می نماید و خوک نقش ناقل این میکروب را به انسان ایفا می کند.
۴. بیمارى شبه باد سرخ (Ergpeloid): حیوانات زیادى و از جمله خوک به آن مبتلا می گردند و از طریق این حیوانات به گروه خاصى از انسانها از قبیل قصّاب‏ها، دباغ‏ها و ماهی فروشان منتقل می گردد. که در انسان به صورت لکه هاى سرخ و دردناک توأم با سوزش شدید روى دست‏ها ظاهر می شود.
۵. میزان چربى و اسیداوریک موجود در گوشت خوک خیلى زیاد است و به همین دلیل در ابتلاء به بیماری هاى بسیارى نقش دارد که از جمله آنها می توان از بیماریهاى تصلّب‏ شرایین- دردهاى مفصلى و مسمومیّتها، نام برد. «۱۴»
۶. خوک از خوردن چیزهاى پلید و کثافات حتى مدفوع خود، باک ندارد. و لذا معده خود را لانه انواع و اقسام میکروب‏هاى امراض قرار داده و از آنجا به گوشت و خون و شیر آن سرایت می کند. «۱۵» و شاید حکمت اینکه در شریعت اسلام دستور داده شده است که ظرف آبى را که خوک از آن چیز روانى خورده یا لیسیده است هفت بار بشوئیم همین مطلب باشد. یعنى تماس مداوم و بی پرواى خوک از طریق دهان با کثافات موجب آلودگى زیاد آن است. و لذا دو مرتبه آب ریختن در رفع آن کفایت نمی کند.

ب: بیماریهایى که تنها علّت آنها خوردن گوشت خوک است:
۱. کرم کدوى خوک (Taena Solium): طول این کرم ۲- ۳ سانتی متر بوده و داراى آلت مکیدن و قلاب است. لارو این کرم سیستى سرک (Sgsticercus Cellulosac) نام دارد و در عضلات و مغز خوک یافت می شود. انسان با خوردن گوشت و یا مغز خام خوک به آن مبتلا می شود. و دچار نارسائی هایى در دستگاه گوارش می گردد. (مثل کم اشتهایى- احساس درد- اسهال و یا یبوست) این بیمارى که بصورت گسترده اى در جهان منتشر شده در کشورهاى اسلامى که گوشت خوک مصرف نمی کنند به ندرت دیده می شود. «۱۶» یکى از بیماری هایى که توسط کرم کدو به وسیله گوشت خوک به انسان منتقل می شود مرض لادررى (Ladrerie) است. این بیمارى در شهرهاى مسیحی نشین فراوان یافت می شود. امّا در بین مسلمانان و یهودیان که از خوردن گوشت خوک احتراز می کنند به کلّى پیدا نمی شود. «۱۷»
۲. ترى شینوز (Trichinella Spiralis): عبارت است از یک کرم ریز به طول ۳- ۵ میلی متر و از طریق خوردن گوشت خوک خام یا نیم پز وارد بدن انسان می شود. آثار این کرم در بدن انسان عبارت است از: خراشیدن و التهاب جداره امعاء- پیدایش جوشها و دملهاى پراکنده در تمام بدن- تخم گذارى در عضلات انسان همراه با درد شدید عضلات و سختى تنفس و ناتوانى در سخن گفتن و جویدن غذا- گاهى نیز در اثر فلج شدن عضلات تنفسى و یا قلب منجر به مرگ می شود که تا کنون درمانى براى این حالت بدست نیامده است و کم  خونى و سرگیجه و تب‏هاى مخصوص از جمله آثار آن است. «۱۸» برخى نویسندگان از این کرم در فارسى با نام «ترشین» و «ترکین» یاد کرده و می نویسند:
«کرم ترشین تنها به وسیله گوشت خوک به انسان منتقل می شود و به ماهیچه هاى بدن نفوذ کرده و به آسانى از بین نمی رود. و یک گرم گوشت خوک ممکن است هزارها عدد از این کرم همراه داشته باشد. و یک ترشین ماده تقریبا ۱۵۰۰ کرم جوان می زاید.
این کرم می تواند به قلب نیز نفوذ کرده، تولید سکته هاى قلبى نماید. پختن گوشت، این کرم ها را نابود نمی سازد زیرا وقتى گوشت را حرارت می دهند، مواد سفیده اى گوشت، منعقد می شود و کرم در وسط این اجرام منعقده از آسیب حرارت مصون می ماند. این قسمت‏هاى منعقده که کرم ها را در وسط خود محفوظ کرده اند، در معده حل نمی شوند و به روده ها می روند.» «۱۹» ترکین که داخل معده می شود هیچ دواى کرم کش یا «ورمیفوژى» قادر به دفع آن نیست. کرم ترشین در یک ماه پانزده هزار تخم ریزى می کند و در یک کیلو گوشت خوک ممکن است ۴۰۰ میلیون نوزاد این کرم باشد. «۲۰» این کرم اولین بار توسط یک نفر انگلیسى به نام «سر جیمز پاژت» در سال ۱۸۳۵ میلادى کشف شد «۲۱» این بیمارى در تمام دنیا به ویژه آمریکا و کانادا و اروپا شیوع دارد ولى در کشورهاى اسلامى به دلیل حرام بودن مصرف گوشت خوک بسیار نادر است. «۲۲»
۳. گوشت خوک ثقیل الهضم است و معده را سخت در زحمت می اندازد. در اثر خوردن گوشت خوک اغلب سمیّتى به وجود می آید که در اصطلاح علمى آن را «بوتولیسم» می گویند. «۲۳» دکتر سید الجمیلی  «۲۴» و دکتر صادق عبد الرضا علی  «۲۵» و دکتر حمید النجدی  «۲۶» و محمد کامل عبد الصمد «۲۷» و العمید الصیدلى عمر محمود عبد الله  «۲۸» و سید جواد افتخاریان  «۲۹» نیز در کتابهاى خود به آثار طبّى مشابهى براى گوشت خوک اشاره می کنند.

بررسى:
در اینجا تذکر چند نکته لازم است:
۱. یکى از برکات ادیان الهى براى بشریت جلوگیرى از مبتلا شدن انسانها به بیماری ها و ناراحتی هاى جسمى و روحى است.
ممنوعیت خوردن گوشت خوک و نجاست آن توسط ادیان الهى یکى از معجزات علمى ادیان الهى است چرا که این حکم در شرایطى صادر شده که هنوز بشر به اسرار علمى و ضررهاى بهداشتى خوک پى نبرده بود. و تنها پیروان ادیان الهى (مثل اسلام و یهود) این حکم را به صورت تعبدى پذیرفته و عمل می کردند. و از ضررهاى خوک بدور ماندند.
امّا همیشه کسانى بوده و هستند که با وجود علم و اطلاع از اسرار علمى و بهداشتى احکام الهى دست به اقدام می زنند و با آلوده شدن به این امور زندگى خود و دیگران را به خطر می اندازند.

۲. ممنوعیت گوشت خوک که در قرآن کریم مطرح شده است اعجاز علمى انحصارى این کتاب آسمانى نیست چرا که این مطلب در کتب آسمانى قبلى مطرح شده بود. بلى این مطلب به عنوان اعجاز علمى براى انبیاء الهى مطرح می شود چرا که در شرایطى حرمت و نجاست خوک را مطرح کرده اند که بشریت هنوز همه ضررهاى بهداشتى و معنوى آن را کشف نکرده بود.

۳. همان طورکه در مورد مردار بیان شد، این ضررهاى معنوى و بهداشتى گوشت خوک تنها می تواند حکمت و فلسفه حکم حرمت و نجاست آن را بیان کند و نمی تواند علت انحصارى آن احکام را بیان کند چرا که در قرآن کریم تصریح به این علّت نشده و از طرف دیگر با پیشرفت علوم پزشکى ممکن است اسرار جدیدى کشف شود که مصالح و مفاسد تازه اى را در مورد این احکام روشن نماید.

۴. برخى از ضررهاى بهداشتى که در مورد گوشت خوک گفته شد قابل نقد است چون ممکن است کسى بگوید که ما خوک را در شرایط بهداشتى و به دور از این میکروب‏ها و عوامل بیماری زا پرورش می دهیم و سپس گوشت آن را از آلودگى (با روش‏هاى مختلف مثل حرارت بالا یا انجماد) دور می سازیم و در آن صورت علتى براى حرمت آن وجود ندارد. مگر آنکه به طور قطعى اثبات شود که کرم ترشین تحت هیچ شرایطى در گوشت خوک از بین نمی رود.

۵. در مورد تأثیر گوشت خوک در مسائل روانى و روحى (مثل بی غیرتى) نیز باید گفت که این فقط یک حدس قوى است و هنوز از طریق منابع مستقل علمى تأیید نشده چون در معرض تجربه در شرایط کنترل ‏شده علمى قرار داده نشده است.
نتیجه: پس این ضررهاى بهداشتى و اخلاقى فقط می تواند به عنوان فلسفه و حکمت حکم – نه علت انحصارى آن- مطرح شود. و هنوز باید منتظر کشفیات جدید علمى در این باره باشیم.

________________________________

پی نوشت:

(۱) بقره/ ۱۷۳- مائده/ ۳- انعام/ ۱۴۵- نحل/ ۱۱۵.
(۲) ر. ک: تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۵۸۶.
(۳) کتاب مقدس، سفر لاویان، باب یازدهم، آیه ۷ (و خوک زیرا شکافته سم است و شکاف تمام دارد لیکن نشخوار نمی کند این براى شما نجس است.)
(۱) عهد جدید، رساله دوّم پطرس رسول، باب ۲، آیه ۲۲.
(۲) ر. ک: تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۵۸۶.
(۳) احمد اهتمام، فلسفه احکام، ص ۱۶۴.
(۴) ر. ک: امام خمینى (ره)، تحریر الوسیله و رساله هاى علمیه مراجع معظم تقلید، مبحث احکام خوردنیها.
(۵) ر. ک: امام خمینى (ره)، تحریر الوسیله و رساله هاى علمیه مراجع معظم تقلید، مبحث احکام خوردنیها.
(۶) همان، مبحث نجاسات.
(۷) همان، مبحث مطهرات (البته در مورد کمیّت و کیفیّت این حکم بین مراجع اختلافاتى هست ولى اصل آن مورد توافق است.)
(۸) همان، مبحث معاملات حرام.
(۱) تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۵۸۶.
(۲) احمد اهتمام، فلسفه احکام، ص ۱۶۲ با تصرّف مختصر در عبارت.
(۱) دکتر عبد الحمید دیاب و دکتر قرقوز، طب در قرآن، ص ۱۴۶- ۱۴۷.
(۲) ر. ک: فلسفه احکام، ص ۱۶۱- ۱۶۲.
(۳) طب در قرآن، ص ۱۴۶- ۱۴۷.
(۴) ر. ک: فلسفه احکام، ص ۱۶۲- ۱۶۳ و اسلام پزشک بی دارو، ص ۵۵.
(۱) طب در قرآن، ص ۱۴۶- ۱۴۷.
(۲) اسرار خوراکیها، ص ۷۴ به نقل از اسلام پزشک بی دارو، ص ۵۲- ۵۳.
(۳) تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۵۸۷ با تلخیص و نیز فلسفه احکام، ص ۱۶۴.
(۴) اسلام پزشک بی دارو، ص ۵۳- ۵۴.
(۵) اسلام پزشک بی دارو، ص ۵۳- ۵۴.
(۶) همان، ص ۵۶.
(۷) دکتر السید الجمیلى، الاعجاز الطبىّ الحدیث، دارو مکتبه الهلال بیروت، ص ۱۱۵.
(۸) ر. ک: القرآن و الطب الحدیث، ص ۱۱۹ تا ۱۲۱.
(۹) دکتر النجدى، الاعجاز فى القرآن الکریم، ص ۳۲ تا ۴۴.
(۱۰) محمد کامل عبد الصمد، الاعجاز العلمى فى الاسلام (القرآن الکریم)، ص ۲۳۱ تا ۲۳۵.
(۱۱) العمید الصیدلى عمر محمود عبد الله، الطب الوقائى فى الاسلام، ص ۱۶۶.
(۱۲) سید جواد افتخاریان، قرآن و علوم روز، ص ۸۰ تا ۸۶.

منبع:
سایت اسلام سیتی کتاب «پژوهشى در اعجاز علمى قرآن»؛ ص ۳۲۵

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.