شنبه , آبان ۲۷ ۱۳۹۶
صفحه اصلی » قرآن » نحوه تدوین قرآن کریم چگونه بوده؟

نحوه تدوین قرآن کریم چگونه بوده؟

نحوه تدوین قرآن کریم چگونه بوده؟Reviewed by کارشناس دینی on Mar 2Rating:

پاسخ اجمالی:

بعد از آن که مخالفان و متصدیان حکومت، مصحف حضرت علی ـ علیه السلام ـ را نپذیرفتند، جمعی از صحابه به جمع آوری قرآن کریم پرداختند و مصحف های متعددی را تدوین کردند که مصحف عبدالله بن مسعود، مصحف اُبی بن کعب و… از آن جمله است.
افراد زیادی مصحف ها را جمع آوری می کردند که از نظر صلاحیّت و استعداد و توانایی، یکسان نبودند و لذا با یکدیگر رابطه ای نداشتند و نسخه هر کدام از نظر روش، ترتیب، قرائت و… متفاوت بود. اختلاف در مصحف ها و قرائت ها، موجب اختلاف در میان مردم می شد. که نمونه هایی از آن در تاریخ آمده است. چون این حوادث و نظایر آن سرانجام خوشایندی نداشت، لذا خلیفه سوم به پیشنهاد حذیفه بن یمان به طور جدی به فکر یکسان کردن مصاحف برآمد. عثمان با مشورت صحابه به این نتیجه رسید، مصحف ها را یکسان کند و کمیته ای به مسئولیت و سرپرستی اُبی بن کعب تشکیل شد و کار یکسان سازی مصحف ها را شروع کرد.(۱)

پاسخ تفصیلی:

بعد از آن که مخالفان و متصدیان حکومت، مصحف حضرت علی ـ علیه السلام ـ را نپذیرفتند، جمعی از صحابه به جمع آوری قرآن کریم پرداختند و مصحف های متعددی را تدوین کردند که مصحف عبدالله بن مسعود، مصحف اُبی بن کعب و… از آن جمله است.
افراد زیادی مصحف ها را جمع آوری می کردند که از نظر صلاحیّت و استعداد و توانایی، یکسان نبودند و لذا با یکدیگر رابطه ای نداشتند و نسخه هر کدام از نظر روش، ترتیب، قرائت و… متفاوت بود. اختلاف در مصحف ها و قرائت ها، موجب اختلاف در میان مردم می شد. که نمونه هایی از آن در تاریخ آمده است. چون این حوادث و نظایر آن سرانجام خوشایندی نداشت، لذا خلیفه سوم به پیشنهاد حذیفه بن یمان به طور جدی به فکر یکسان کردن مصاحف برآمد. عثمان با مشورت صحابه به این نتیجه رسید، مصحف ها را یکسان کند و کمیته ای به مسئولیت و سرپرستی اُبی بن کعب تشکیل شد و کار یکسان سازی مصحف ها را شروع کرد.(۱)
سیوطی می گوید: حضرت علی ـ علیه السلام ـ نیز در این باره رأی موافق خود را به گونه ای اصولی اظهار نمود و فرمود: «سوگند به خدا که عثمان درباره ی قرائت ها با ما مشورت کرد و گفت: به من گفته اند که برخی می گویند قرائت من بهتر از قرائت توست و… به او (عثمان) گفتم: نظرت چیست؟ گفت: نظرم این است که یک مصحف در میان مردم باشد. گفتم: نظرت خوب است».(۲) و در جایی دیگر می فرماید: «اگر امر مصحف ها به من نیز واگذار می شد، من همان کاری را می کردم که عثمان انجام داد».
پس از آن که حضرت علی ـ علیه السلام ـ به خلافت رسید، مردم را برآن داشت تا به همان مصحف عثمان، ملتزم باشند و تغییری در آن ندهند. این بدان جهت بود که از آن پس، هیچ کس به عنوان اصلاح قرآن کریم، تغییر و تحریفی در آن به وجود نیاورد.(۳)
از آن جا که مصاحف متعدد، با قرائت ها و لهجه های گوناگون، موجب اختلاف جدی در امر آیات قرآن کریم می شد، خلیفه سوم، برای خاتمه دادن به اضطراب و نابسامانی ها در قرائات قرآن کریم، بعد از تدوین مصحف واحد، دستور داد سایر مصحف ها را بسوزانند و این عمل، باعث انتقاد و سرزنش به عثمان شد.(۴)
بنابراین، در سال بیست و پنجم هجری، کمیته یکسان سازی مصاحف، کار خود را در چهار مرحله اساسی آغاز کرد.
۱. جمع آوری منابع و مآخذ صحیح برای تهیه مصحف واحد و انتشار آن بین مسلمانان.
۲. مقابله مصحف های آماده شده با یکدیگر، به منظور حصول اطمینان به صحت آن ها و عدم وجود اختلاف بین آن ها. البته چنان که گفته شد، عثمان دستور داد تا مصحف های متعددی بنگارند و آن ها را به مناطق مهم اسلامی، مثل مدینه، مکه، کوفه، بصره و شام بفرستند که آن ها از نظر تعداد سوره ها و آیات تفاوتی نداشتند، فقط در برخی موارد قرائت ها تفاوت داشتند.
۳. جمع آوری مصحف ها و یا نسخه هایی که قرآن کریم در آن ها ثبت شده بود، از تمامی بلاد اسلامی و محو کردن آن ها.
۴. الزام همه ی مسلمانان به قرائت مصحف واحد و منع آنان از تلاوت مصحف ها و قرائت های دیگر.(۵)
امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ نیز قایل اند که قرآن کریم را باید طبق نسخه و قرائت مرسوم قرائت کرد. هم چنین شیعه به تبعیت از امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ معتقد است قرآنی که امروزه در دست مسلمانان است، همان قرآن کامل و جامع است و هرگز تحریف و تغییری در آن صورت نگرفته است. چنان که شخصی در محضر امام صادق ـ علیه السلام ـ عبارتی از قرآن کریم را بر خلاف قرائت دیگران قرائت کرد. امام ـ علیه السلام ـ به او فرمود: «دیگر این گونه قرائت مکن و همان گونه که همگان قرائت می کنند، قرائت نما».(۶) پس در نحوه ی تدوین قرآن کریم، مراحل زمانی نقش داشت و در صدر اوّل از جانب برخی از صحابه از جمله حضرت امیر (ع) به تدوین در آمد و سینه به سینه و دست به دست در دست مردم و مسلمانان چرخید و تا به این جا رسید که امروزه شاهد چاپ میلیونی قرآن کریم هستیم.

___________________________________

پاورقی:

۱. ر.ک: التمهید فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۳۴ ـ ۳۸۵.
۲. الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۱۲۶.
۳. ر.ک: پژوهشی در تاریخ قرآن، ص۴۴۸ ـ ۴۶۲.
۴. ر.ک: التمهید فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۳۴ـ۳۸۵.
۵. ر.ک: پژوهشی در تاریخ قرآن، ص۴۴۸ـ۴۶۲.
۶. ر.ک: شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۴، ص۸۲۱.

منبع: نرم افزار پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.