یکشنبه , آبان ۲۸ ۱۳۹۶
صفحه اصلی » کلام و عقاید » آخرت شناسی » مبانی و اصول معاد چیست؟

مبانی و اصول معاد چیست؟

مبانی و اصول معاد چیست؟Reviewed by کارشناس دینی on Jun 24Rating:

مسئله معاد و کلّیت آن، یکى از سنّت‏هاى الهى مى‏باشد که بر چند اصل کلّى حاکم بر هستى مبتنى است که به اختصار به آنها اشاره مى‏شود:

یک. اصل بقا

یکى از اصول کلّى حاکم در وجود، آن است که هر موجودى پس از آنکه پا به عرصه وجود گذاشت، دیگر معدوم نمى‏گردد (به این معنا که از صفحه وجود برچیده شده و باطل محض گردد). آنچه که به نظر ما معدوم مى‏آید، صورت عوض کردن است؛ نه آنکه معدوم شود.

به بیان دیگر موجود، تحوّل و تبدّل دارد و صورت عوض مى‏کند؛ ولى معدوم نمى‏گردد.

دو. اصل حرکت‏

بر طبق این اصل، همه موجودات در حرکت‏اند؛ یعنى، هر موجودى در مسیر خاص خود، بر اساس قوانین حساب شده به حرکت افتاده و پیوسته در حرکت مى‏باشد تا اینکه به مبدأ متعال برسد. آنچه در نظام وجود دیده مى‏شود، مسئله حرکت و در نتیجه آن، تبدّل‏ها، تحوّل‏ها، صیرورت‏ها، شدن‏ها وصورت عوض کردن‏ها است؛ نه نابودى و بطلان محض و از صفحه وجود برچیده شدن.

سه. اصل علّت و معلول‏

این اصل که مبتنى بر اصل سابق است، بیانگر این حقیقت و سنّت حاکم بر هستى است که در حرکت موجود آفریده شده، مرحله اوّل حرکت، نسبت به مرحله بعدى سازنده است و هر مرحله بعدى، نسبت به مرحله قبلى نتیجه و معلول است.

به بیان دیگر قدم‏هاى اوّل حرکت، سازنده قدم‏هاى بعدى و قدم‏هاى بعدى معلول قدم‏هاى اوّل است.

چهار. اصل تبعیّت نتیجه حرکت از چگونگى حرکت‏

بر اساس این اصل- که در واقع بیان دیگرى از اصل قبل است- نتیجه حرکت، دقیقاً تابع حرکت و چگونگى آن است؛ یعنى، دو موجود که داراى جهاز وجودى متفاوتى‏اند و براى هر کدام مسیر خاص حرکت وجود دارد، در پایان حرکت، دو نتیجه متفاوت خواهند داشت. براى مثال دانه گندم- که داراى جهاز خاص وجودى است و مسیر خاصى دارد- وقتى شروع به حرکت مى‏کند، در یکى از مقاطع، به صورت سنبل در مى‏آید. در مقابل، دانه درخت- که داراى جهاز وجودى دیگر و مسیر دیگرى است- وقتى حرکت مى‏کند، در نقطه‏اى از نقاط حرکت، به صورت درخت معیّنى در مى‏آید. هر دوى این دانه‏ها، حرکت کرده‏اند؛ اما چون هر کدام داراى‏

جهاز وجودى مخصوص است و هر کدام به تناسب جهاز خود، راه و مسیر خاصى دارد و هر یک، از راه و مسیر خود پیش رفته است؛ طبعاً دو حرکت متفاوت تحقّق مى‏یابد. پس دو نتیجه گوناگون بر این دو حرکت مختلف، مترتّب مى‏گردد و هرگز این دو حرکت، از دو موجود با دو جهاز در دو مسیر، به یک نتیجه منتهى نمى‏گردد.

این اصول چهارگانه، در مسئله معاد و بازگشت وجود، ثابت است؛ زیرا اگر پرسیده شود: به چه دلیل همه هستى و موجودات، برگشت دارند و به سوى مبدأ وجود (ذات اقدس اله) در حرکت‏اند؟ پاسخ مى‏دهیم: هر وجودى که به وجود مى‏آید، دیگر معدوم نخواهد شد (اصل بقا) و همواره در حرکت و تحوّل و تبدّل است (اصل حرکت).

این حرکت‏ها، متوجّه یک نقطه خاص؛ یعنى، ذات مقدس حق است و هر مرحله از حرکت این موجود، سازنده حرکت بعد و حرکت بعد، نتیجه و معلول حرکت قبل است (اصل علّت و معلول). هر موجودى، بر اساس نوع و چگونگى حرکت، نتیجه خاص حرکت خویش را خواهد دید (اصل تبعیت نتیجه حرکت از چگونگى حرکت)[۱]؛ چنان که سرانجام فردى «بهشت» و فرجام دیگرى چه بسا «جهنم» خواهد شد.

____________________
پی نوشت :
[۱] . ر. ک: بازگشت به هستى، محمد شجاعى، صص ۷۱- ۷۴؛ معاد یا بازگشت به سوى خدا، همو، ج ۱، ص ۸۱ ..

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.