پنجشنبه , آذر ۲ ۱۳۹۶
صفحه اصلی » کلام و عقاید » پیامبر شناسی » اگر پیامبر و امامان معصوم هستند برای چه استغفار می کنند؟

اگر پیامبر و امامان معصوم هستند برای چه استغفار می کنند؟

اگر پیامبر و امامان معصوم هستند برای چه استغفار می کنند؟Reviewed by کارشناس دینی on Jun 24Rating:

راز استغفار پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله و ائمه معصومین علیهم السلام چیست؟ به عبارت دیگر با اینکه آنان معصوم بودند و مرتکب گناه نمى‏شدند؛ چرا دردعاهایشان از فزونى گناه استغفار مى‏کردند؟

در پاسخ چند نکته قابل توجه است:

یکم. همیشه توبه به معناى بازگشت از گناه نیست بلکه به طور کلى شامل بازگشت به خداوند مى‏باشد. از این رو توبه به خودى خود، یکى از عبادت‏هاى بزرگ است. خداوند در قرآن مجید، مؤمنان راستین را چنین توصیف مى‏کند: الصَّابِرِینَ وَ الصَّادِقِینَ وَ الْقانِتِینَ وَ الْمُنْفِقِینَ وَ الْمُسْتَغْفِرِینَ بِالْأَسْحارِ[۱]

؛ «آنان شکیبایند و راستگو؛ همواره اطاعت پیشه‏اند و انفاق‏گر و سحرگاهان به استغفار مى‏پردازند».

و در جاى دیگر مى‏فرماید: کانُوا قَلِیلًا مِنَ اللَّیْلِ ما یَهْجَعُونَ وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ یَسْتَغْفِرُونَ‏[۲]

؛ «شبانگاه اندکى مى‏آرَمَند و سحرگاهان به استغفار مى‏پردازند».

بنابراین چنان که مشاهده مى‏شود، قرآن مجید توبه را عمل بهترین مؤمنان و شب زنده‏داران خوانده است. از دیگر سو همه مؤمنان را به توبه فراخوانده، مى‏فرماید: تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ‏[۳]

؛ «اى ایمان آورندگان! همه با هم به درگاه خدا توبه کنید؛ باشد که رستگار شوید».

و در جاى دیگر مى‏فرماید: إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ التَّوَّابِینَ وَ یُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِینَ‏[۴]؛ «خداوند توبه کاران و پاکیزگان را دوست مى‏دارد».

از آنچه گذشت، روشن مى‏شود که در نگاه قرآن اساساً توبه عمل پارسایان و مؤمنان و عبادتى است که همه ایمان آورندگان، به آن دعوت شده‏اند و انجام دادن آن گشاینده درهاى رحمت الهى و یکى از بهترین موجبات قرب و وصال معبود است. اگر به حقیقت توبه نظر کنیم، آن را زیباترین جلوه خضوع و خشوع و اظهار تذلل و زارى و اعتراف به قصور و تقصیر بنده‏اى بى‏نهایت کوچک، در برابر آفریدگارى بى‏نهایت بزرگ‏ مى‏یابیم. از این رو شایسته است که اولیاى الهى، پیش و بیش و بهتر از همه، این دعوت الهى را لبیک گویند و در تمام حالات خود، بر توبه و استغفار مداومت ورزند تا بدین وسیله، به فیض تقرّب هر چه بیشتر در درگاه الهى نایل آیند.

دوم. «استغفار و توبه»، داراى مراتب و درجاتى متناسب با عاملان آن است. توبه گنه‏کاران، از گناه و توبه اهل سلوک، از پرداختن به غیر خدا و توجه به غیر حق است.

سوم. توبه و استغفار اولیاى الهى و معصومان، مرتبه‏اى بالاتر از اینها دارد.

آنان چون مستغرق در ذات جمیل الهى‏اند و توجّه به مقام ربوبى (کمال مطلق) دارند؛ وقتى به خود و اعمال خویش مى‏نگرند، با تمام عظمت و بزرگى آن اعمال، آنها را در برابر عظمت بى‏نهایتِ الهى، بسیار کوچک و مایه سرافکندگى و شرمندگى مى‏بینند.

در ادبیات منظوم آمده است: شخص فقیرى در کویرى خشک و سوزان زندگى مى‏کرد. روزى ترتیبى داده شد که وى براى عرض حاجت، نزد سلطان برود. او با خود اندیشید که چه هدیه‏اى به پیشگاه سلطان ببرد؛ اما هیچ در بساط نداشت. از قضا در مسیر حرکت به سوى شهر، اندکى باران بارید و قدرى آب گل آلود در گودالى جمع شد. او با خوشحالى تمام آب‏ها را- که مایه حیات بود و بزرگ‏ترین و مطلوب‏ترین هدیه به نظر مى‏آمد- در ظرفى ریخت و با زحمت بسیار با خود حمل کرد تا نزد سلطان ببرد. اما وقتى به بارگاه شاهى رسید و آن فرّ و شکوه را دید و همه جا را پر از آب زلال و گوارا و نوشیدنى‏هاى رنگارنگ یافت، از آورده خود خجل شد و سخت شرمسار و سرافکنده گردید!!

امام على علیه السلام نیز همان عبادتى را که افضل از عبادت ثقلین است، در برابر جمال و جلال الهى، برگ سبز درویش مى‏بیند و سر به زیر مى‏افکند و این خود، یکى از عالى‏ترین مراتب عبودیت مطلقه و فناى فى اللّه است. او مقام معبود را مى‏نگرد که در برابرش، همه چیز رنگ مى‏بازد و چیزى به حساب نمى‏آید.

چهارم. در حدیث نبوى آمده است: «انه لیغان على قلبى و انى أستغفراللّه فى کل یوم مائه مره»[۵]؛ «گاهى بر دلم غبار مى‏نشیند و من هر روز هفتاد بار از خدا آمرزش مى‏خواهم».

امام خمینى قدس سره در شرح این حدیث مى‏نویسد: «اولیاى خدا همواره انقطاع به سوى خدا دارند؛ ولى به جهت مأموریت الهى خود، گاه به ناچار در مرآت عالم کثرات، توجه به حضرت حق مى‏کنند و همین، نزد آنان کدورت محسوب شده و براى زدودنش استغفار مى‏کنند. این امام سجاد علیه السلام است که مناجات‏هایش را شما مى‏بینید و مى‏بینید چطور از معاصى مى‏ترسد … مسئله غیر از این مسائلى است که در فکر ما یا در عقل عقلا یا در عرفان عرفا بیاید. …

از گناه خودشان گریه مى‏کردند تا صبح. از پیغمبر گرفته تا امام عصر علیهم السلام همه از گناه مى‏ترسیدند. گناه آنها غیر از این است که من و شما داریم. آنکه یک عظمتى را ادراک مى‏کردند که توجه به کثرت، نزد آنها از گناهان کبیره است …

آنان در مقابل عظمت خدا، وقتى که خودشان را حساب مى‏کنند، مى‏بینند که هیچ نیستند و هیچ ندارند. واقع مطلب همین است؛ جز او کسى نیست و چیزى نیست … و از اینکه حضور در مقابل حق تعالى دارند و مع ذلک دارند، مردم را دعوت مى‏کنند؛ از همین کدورت حاصل مى‏شده [است‏] …»[۶].

پنجم. استغفار براى اولیاى الهى، جنبه دفع و براى ما جنبه رفع دارد؛ یعنى، ما استغفار مى‏کنیم تا لغزش‏هایمان بخشیده شود و آنان استغفار مى‏کنند تا نلغزند و اصلًا گناه سراغشان نیاید. آن بزرگان با توبه و عبادت و اطاعت، درجات عصمت خویش را شدّت مى‏بخشند؛ از این رو استغفار و توبه، در بالا رفتن درجات و پایندگى عصمت آنان دخالت دارد.

ششم. توبه و استغفار و استغاثه دائمى پیامبر صلى الله علیه و آله و امامان علیهم السلام در پیشگاه خدا، بالاترین نقش عملى را در تربیت امت دارد و به دیگران مى‏آموزد که چگونه در پیشگاه خدا به توبه، تضرّع و انابه بپردازند و به جهت پاره‏اى از اعمال نیک، مغرور نگردند. آیا کسى که ناله‏ها و گریه‏هاى اطاعت و بندگى (امیرمؤمنان علیه السلام) را ببیند و بشنود، با خود نمى‏گوید: او که یک لحظه عمرش برتر از عبادت ثقلین است، این چنین توبه مى‏کند؛ پس من حقیر چگونه به خود ببالم و از خدا عذرخواهى نکنم!؟

______________________
پی نوشت ها:
[۱] ( ۱). آل عمران( ۳)، آیه ۱۷.

[۲] ( ۲). ذاریات( ۵۱)، آیه ۱۷ و ۱۸.

[۳] ( ۳). نور( ۲۴)، آیه ۳۱.

[۴] ( ۴). بقره( ۲)، آیه ۲۲۲.

[۵] ( ۱). محدث نورى، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، باب استحباب الاستغفار فى کل یوم،( قم: آل‏البیت، ۱۴۰۸ ه. ق)، ج ۵، ص ۳۳۰.

[۶] ( ۱). سخنرانى مورخه ۸/ ۳/ ۱۳۶۶، صحیفه امام، ج ۲۰، ص ۲۶۸- ۲۶۹؛ نیز همان، ج ۱۹، ص ۱۲۰.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.