صفحه اصلی » اخلاق و عرفان » راه عملی بیرون راندن افکار شیطانی یا افکاری که برخاسته از نفس اماره است چیست؟

راه عملی بیرون راندن افکار شیطانی یا افکاری که برخاسته از نفس اماره است چیست؟

راه عملی بیرون راندن افکار شیطانی یا افکاری که برخاسته از نفس اماره است چیست؟Reviewed by کارشناس دینی on Aug 3Rating: ۵.۰

پاسخ : افکار بد و آلوده بدون شک امرى مذموم و نامطلوب است و باید به این نکته توجه داشت که افکار ذهنى انسان خود نوعى عمل محسوب مى‏شوند که اعمال درونى و یا جوانحى نامیده مى‏شوند در مقابل اعمال خارجى که توسط اعضاى انسان مثل دست و پا و چشم و گوش و زبان انجام مى‏شود و به آنها اعمال جوارحى گفته مى‏شود. اولیاى الهى در اثر توجه کامل به مبدأ قدرت و هستى و خداوند را در تمام حالات حاضر و ناظر اعمال دیدن حتى فکر گناه و اندیشه بد نیز در آنها راه نمى‏یابد تا چه رسد به گناه بیرونى و خارجى ولى چنین توجهى براى ما عملاً ممکن نیست و لذا گاهى اوقات در اثر غفلت ازیاد خداوند و فراموش کردن حضور او گاهى افکار آلوده به ذهنمان خطور مى‏کند ولى خداوند متعال که به همه اعمال درونى و بیرونى ما آگاه است به لطف و کرمش این گونه افکار ناشایست را برما مى‏بخشد و اگر لطف او نمى‏بود استحقاق عقاب و مجازات را بر چنین افکارى داشتیم چون او تبارک و تعالى از سوداى قلب ما و پنهان‏ترین خطورات قلبى ما که گاهى خود نیز از آن بى خبریم آگاه است چنانچه در آیه ۲۸۴ بقره مى‏فرماید: A}«و ان تبدوا ما فى انفسکم او تخفوه یحاسبکم به الله{A؛ امور درونى و افکار و نیات شما بر خداوند آشکار است چه آنها را پنهان کنید و چه آشکار سازید و خداوند در مورد آنها از شما حسابرسى مى‏کند». البته روایات متعددى که مى‏گویند: فکر گناه، گناه نیست در حکم استثناء از این آیه کریمه است و احتمال دارد بگوید مورد آیه آن گونه افکارى است که خود نوعى عمل قلبى به شمار مى‏آیند در مقابل اعمالى که فکر مقدمه انجام در خارج و بیرون است مثلاً سوء ظن گناه است که مربوط به درون و قلب و فکر انسان است و مستقیما ربطى به بیرون و خارج ندارد و بر خلاف حسادت که ظهور آن در خارج گناه است ولى فکر درونى در باره آن و لو مذموم و زشت است ولى گناه محسوب نمى‏گردد مثلاً اگر من در ذهنم براى کسى توطئه‏چینى کنم تا آبرویش را بریزم و یا ضربه‏اى به او بزنم به خاطر حقد و کینه و حسادت این فکر به خودى خود تا در خارج پیاده نشده گناه محسوب نمى‏گردد و لذا خداوند متعال در پایان آخرین سوره قرآن کریم یعنى سوره ناس مى‏فرماید: A}«و من شر حاسد اذا حسد{A؛ اى پیامبر ما بگو به خداوند پناه مى‏برم از شر انسان حسود وقتى که حسادتش را آشکار سازد و بروز دهد» در پایان ذکر این نکته لازم است که غالبا فکرهاى مشوش و آلوده از بازى‏هاى شیطان و وسوسه‏هاى نفس است که هدف از آن سرگرم کردن انسان و باز داشتن او از توجه به عبادت خدا و انجام اعمال نیک است و انسان باید در برابر این نوع افکار و هجوم آن بى اعتنا باشد و با پرکردن فضاى قلب و سینه از یاد خداوند و ذکر او و تفکر در شگفتى‏هاى خلقت او جایى خالى براى شیطنت شیطان در قلب خود باقى نگذارد. کنترل افکار (خواطر) راه های متعددی دارد ولی نباید پنداشت که با اولین گام همه چیز درست می شود. بلکه کسی که می خواهد زمام افکار خویش را به کف گیرد باید با تمام توان به خودسازی بپردازد و با جدیت این راه را دنبال نموده تا تدریجا به سمت هدف نزدیک گردد:

۱- راه دل و عشق : ذهن و فکر انسان همواره متوجه چیزی است که به آن عشق می ورزد چنان که عاشق آنی از فکر معشوق خود بیرون نمی رود. این که مثلا ما همیشه در نمازهای خود به یاد دیگر مسائل می افتیم به جهت تعلق نفس به آنها و عدم آشنایی با محبوب حقیقی است . لیکن عاشق دلباخته ذات جمیل علی الاطلاق در همه حال به یاد خداست چنان که گویی همیشه درنماز است . پس باید دل را از تعلق به کثرات پالایید و منزلگه عشق ربوبی ساخت تا اندیشه نیز بدان سوی توجه یابد. ۲- ضبط قوه خیال : پرنده لجام گسیخته خیال چون چکاوکی است که هر دم بر سرشاخساری نشسته و به زودی به شاخه دیگر پرواز می کند. از این رو افکار انسان خود ناساخته قرار و آرامی ندارد. آن گاه اگر آدمی با دقت در کنترل آن بکوشد; یعنی , همواره از آن مراقبت نموده و هرگاه به این سوی و آن سوی گریخت بلافاصله آن را به امور شریفه متوجه گرداند, کم کم رام و مطیع می گردد. ۳- انس دادن ذهن : با داشتن برنامه منظم و پیوسته , می توان ذهن را به سمت خاصی جهت داد; مثلا” داشتن برنامه های منظم همه روزه دعا و قرآن , مطالعه کتاب هایی پیرامون : اخلاق , معاد, خداشناسی , عواقب گناه و حداقل روزی یک ساعت شرکت منظم و پیوسته در مجالس دینی . ۴- کنترل حواس: گرچه ذهن انسان این توانایی را دارد که حتی بدون استفاده از حواس ظاهری افکاری را تولید کند ولی عمده آن چیزهایی که انسان در مورد آن فکر می کنیم اعم از چیزهای خوب یا بد. داده های حواس ظاهری اوست لذا باید مجاری ورودی ذهن را که همان حواس ظاهری است کنترل کرد؛ یعنی چشم، گوش، زبان و لامسه و… قرآن در این زمینه می فرماید: «ولا تقف ما لیس لک به علم ان السمع والبصر والفؤاد کل اولئک کان عنه مسؤولا؛ و هرگز بر آنچه علم و اطمینان نداری دنبال مکن که (در پیشگاه حکم خدا) چشم و گوش و دل ها همه مسؤولند» V} (اسراء، آیه ۳۶).{V بنابراین یکی از مهمترین راه های کنترل فکر، کنترل حواس ظاهری است.

برای آگاهی بیشتر ر.ک : ۱- فلسفه اخلاق، شهید مطهرى. ۲- فلسفه اخلاق، استاد مصباح یزدی. ۳- آداب الصلوه یا پرواز در ملکوت امام خمینی(ره). ۴- مراحل اخلاق در قرآن , آیت الله جوادی آملی.

درباره کارشناس دینی

کارشناس دینی
با سلام بنده بعنوان طلبه و کارشناس دینی سایت اسلام سیتی فعالیت دارم. دوستان اگر سوال یا نظری در مورد مطلب بالا دارید میتوانید نظر و سوالتان را از بخش نظرات، ذیل همان مطلب برای ما ارسال کنید. و ان شاء الله ظرف کمتر از 24 ساعت پاسخ شما ذیل سوالتان در همان صفحه درج خواهد شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.